ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (ΝΕΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ, Η ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ)

Γιάννης Ρίτσος – Κουβέντα με ένα λουλούδι

Το ποίημα «Κουβέντα με ένα λουλούδι» είναι ένα από τα «Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας». Γράφτηκαν την περίοδο της Δικτατορίας στην Ελλάδα (1967-1974), όταν ο ποιητής ήταν εξόριστος στη Λέρο.

Τα λιανοτράγουδα είναι ένα είδος μικρού δημοτικού τραγουδιού, που αποτελείται από ένα ή δύο δίστιχα γραμμένα σε στίχο ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο. Έχουν σεμνό, ήρεμο πνεύμα και εκφράζουν τα συναισθήματα και τις ιδέες του λαού μας. Το συγκεκριμένο είδος ποίησης εμπνέει τον Γιάννη Ρίτσο, ο οποίος με τα λιανοτράγουδά του έχει σκοπό να ξυπνήσει τον λαό, για να αγωνιστεί για την ελευθερία του.

Θέμα του ποιήματος

Ο ποιητής πετυχαίνει να επικοινωνήσει με ένα κυκλάμινο που καταφέρνει να φυτρώσει «στου βράχου τη σκισμάδα», δηλαδή σε μια βραχώδη και άγονη περιοχή. Με επιμονή και υπομονή το κυκλάμινο βρίσκει τη δύναμη να ανθίσει και να απολαύσει τον ήλιο. Ο ποιητής συγκαλυμμένα προσπαθεί να μας εκφράσει τις γενικότερες συνθήκες ζωής στην πατρίδα του κατά την εποχή της Δικτατορίας.

Στο ποίημα συναντάμε μια αντίθεση: Από τη μία, ο άμορφος και άψυχος βράχος και από την άλλη το όμορφο κυκλάμινο που ξεπηδά μέσα από τα σπλάχνα του, συμβολίζοντας τη ζωή.

Πώς παρουσιάζεται το κυκλάμινο στο ποίημα του Γ. Ρίτσου;

Το κυκλάμινο παρουσιάζεται προσωποποιημένο και προκαλεί την αίσθηση του ποιητή, ο οποίος κουβεντιάζει μαζί του. Δίνει στο κυκλάμινο ζωή και επικοινωνεί μαζί του, εκφράζοντας τον θαυμασμό του και την απορία του πώς κατάφερε να επιβιώσει «στου βράχου τη σχισμάδα» και να ανθίσει. Το κυκλάμινο στο δεύτερο δίστιχο, απαντάει περήφανα, δείχνοντας τη δύναμη και την αντοχή του, καθώς με επιμονή και υπομονή, μέσα από δύσκολες συνθήκες, «σύναξα το γαίμα, στάλα στάλα», με το ρόδινο μαντήλι κατορθώνει να απολαμβάνει το φως του ήλιου. Ο ποιητής, χρησιμοποιώντας την εικόνα του μικρού κυκλάμινου, πετυχαίνει να το αναδείξει ένα μικρό και ασήμαντο λουλούδι σε πρωταγωνιστή που παλεύει να επιβιώσει μέσα στο σκληρό περιβάλλον του, στο σκληρό βράχο.

Αν λάβουμε υπόψη ότι το ποίημα γράφτηκε την περίοδο της δικτατορίας στην Ελλάδα, ποια διάσταση μπορεί να πάρει το ποίημα;

Την εποχή της δικτατορίας υπήρχε κατάλυση της δημοκρατίας και στέρηση των βασικών ελευθεριών του ανθρώπου. Μια από τις βασικές ελευθερίες του ανθρώπου που στερήθηκε ήταν η ελευθερία του λόγου, γεγονός που αναγκάζει τον ποιητή να μιλά συγκαλυμμένα, χρησιμοποιώντας υπονοούμενο και συμβολικό λόγο. Με τον τρόπο αυτό το ποίημα αποκτά χαρακτήρα συμβολικό και αλληγορικό. Το κυκλάμινο δηλώνει το αδούλωτο ελληνικό πνεύμα, που μέσα από τις ιδιαίτερα σκληρές και απάνθρωπες συνθήκες που επικρατούσαν την περίοδο της Δικτατορίας, αγωνίζεται να επιβιώσει και να φέρει την ανατροπή. Η εικόνα του κυκλάμινου που φυτρώνει «στου βράχου τη σχισμάδα» δείχνει ότι η ανατροπή μπορεί να συμβεί. Ωστόσο, για να πετύχει ο αγώνας χρειάζεται επιμονή και υπομονή και να χυθεί αίμα «σύναξα το γαίμα στάλα-στάλα).

Επιπλέον, το ποίημα, πέρα από τον άμεσο συσχετισμό του με τη δικτατορία, συνδέεται και με τον ίδιο τον ποιητή-ήταν εξόριστος- αλλά και με όλους τους ανθρώπους που αγωνίζονται για μια θέση στον ήλιο. Ο ποιητής μέσω του ποιήματος εκφράζει τη βεβαιότητα και την αισιοδοξία ότι ο άνθρωπος, εφόσον έχει τη θέληση, μπορεί να πετύχει το ακατόρθωτο, καθώς οστό  σκληρές κι αν είναι οι  συνθήκες, η επιμονή, η υπομονή και η δημιουργικότητα του ανθρώπου, θα τον βοηθούν να κάνει την ανατροπή

Συμβολισμοί
Κυκλάμινο	ελπίδα, αισιοδοξία, αγωνιστικότητα, αντίσταση για την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα.
«σύναξα το γαίμα στάλα-στάλα»	αιματηρές θυσίες για τη δημοκρατία
«ρόδινο μαντήλι»	επανάσταση του λαού
Ήλιος	ελευθερία, δικαιοσύνη, δημοκρατία
Βράχος	δυσκολίες συνθήκες της δικτατορίας

.

Ο ρόλος της φύσης

Ο ποιητής εμπνέεται από την φύση. Στο ποίημα προβάλλεται η ομορφιά της ελληνικής φύσης, με πρωταγωνιστή ένα μικρό και ασήμαντο λουλούδι, το κυκλάμινο, που αποτελεί σύμβολο ελπίδας, αισιοδοξίας και αγωνιστικότητας.

Στο ποίημα μέσω της προσωποποίησης του κυκλάμινου αλλά και της κουβέντας του ποιητή μαζί του βλέπουμε το βαθύ δεσμό του Έλληνα με την φύση.